Η Τήνος είναι η «νύφη των Κυκλάδων», το νησί της Πίστης και της Αγιοσύνης με εκατοντάδες εκκλησίες και ξωκλήσια, μοναστήρια, μουσεία, πανέμορφα χωριά ανέπαφα από το πέρασμα του χρόνου , σπίτια με την αυθεντική Κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική , ατέλειωτη φυσική ομορφιά, κατάξανθες πεντακάθαρες ακρογιαλιές – κοσμοπολίτικες ή ερημικές, κρυστάλλινα νερά, περιστερώνες, ανεμόμυλοι …
Το νησί, τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί πολύ. Η τουριστική υποδομή είναι άψογη : θα βρείτε ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια όλων των κατηγοριών, καθώς και πληθώρα από ταβέρνες, καφετέριες, beach bar, κλάμπ και μπαρ.
Η ομώνυμη πρωτεύουσα είναι χτισμένη στην ανατολική άκρη του όρμου , στη θέση περίπου της αρχαίας πόλης, που η κατοίκησή της συνεχίστηκε μέχρι τους βυζαντινούς χρόνους.
Τα σπίτια της διακρίνονταν ανάλογα με την κοινωνική θέση του ιδιοκτήτη, σε λαϊκά και σε αρχοντόσπιτα. Η βενετσιάνικη επίδραση περιορίζεται σε μερικές μαρμάρινες κολόνες, λότζιες και ανάγλυφες πλάκες.
Η σημερινή πόλη διατηρεί μερικά από τα στοιχεία αυτά, αλλά λόγω της μεγάλης της επέκτασης, έχουν προστεθεί και πολλά νέα κτίρια.
Μιά ελαφρά ανηφορική ευθεία που ξεκινάει από το λιμάνι, οδηγεί στην εντυπωσιακή Μητρόπολη της Τήνου, αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου , γνωστή στο πανελλήνιο σαν Παναγία της Τήνου ή Ευαγγελίστρια. Γιορτάζει στις 15 Αυγούστου και στις 25 Μαρτίου με μεγάλη επισημότητα και συρροή κόσμου απ’ όλη την Ελλάδα. Το 1822, μετά από όραμα που παρουσιάστηκε στη μοναχή της μονής Κεχροβουνίου Πελαγία, βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, που θεωρείται έργο του ευαγγελιστή Λουκά. Στην ίδια θέση την επόμενη χρονιά , θεμελιώθηκε μεγαλοπρεπής ναός – τρίκλιτη βασιλική θολωτή με κάποια ιδιομορφία στην πρόσοψη – στολισμένος με λευκό μάρμαρο και επιβλητικά κωδωνοστάσια.
Κάτω από τον κυρίως ναό, βρίσκεται η εκκλησία της Εύρεσης και δίπλα στην Παναγία είναι η Πινακοθήκη Τηνίων καλλιτεχνών και νεοελλήνων ζωγράφων ( τηλ. 22830 22256 ).
Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Τήνου (τηλ. 22830 22670) περιλαμβάνει σημαντικά εκθέματα από διάφορες περιοχές του νησιού. Υπάρχει μία πλούσια συλλογή από αγγεία, αμφορείς, πήλινα δοχεία και επιτύμβιες στήλες, καθώς και αρχαία Τηνιακά Νομίσματα.
Σε μικρή απόσταση , βορειοδυτικά της πρωτεύουσας βρίσκεται ο πανέμορφος οικισμός ΚΙΟΝΙΑ με πεντακάθαρη θάλασσα. Υπάρχουν πολλές ταβέρνες , μπαρ και καφέ. Στις ανασκαφές που έγιναν στην περιοχή, αποκαλύφθηκαν θεμέλια ναού του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης του 3ου π.Χ. αιώνα.
8 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα, μπορείτε να απολαύσετε το μπάνιο σας στον όρμο του ΠΟΡΤΟ .
Στο νότιο τμήμα του νησιού υπάρχουν πολλά και όμορφα μεσόγεια χωριά με εξαιρετικό ενδιαφέρον : Κτικάδος, Κάμπος, Λουτρά,Κρόκος, Ξυνάρα, Ταραμπάδος, Τριπόταμος, Φαλατάδος, Στενή, Αρνάδος, Δυό Χωριά, Τριαντάρος και άλλα.
Πρόκειται για παραδοσιακά χωριά με γνήσια λαϊκή αρχιτεκτονική, στα περισσότερα από τα οποία συναντάμε τους καταπληκτικής τέχνης περιστερεώνες, που τόσο πολλούς και με τόση φαντασία στολισμένους δεν έχει κανένα άλλο Κυκλαδονήσι.
Στο χωριό ΛΟΥΤΡΑ, βρίσκεται το επιβλητικό κτίριο της Μονής Ουρσουλινών, που ιδρύθηκε το 1862. Στο ίδιο χωριό υπάρχει και η Μονή Ιησουιτών .
Στο χωριό ΞΥΝΑΡΑ, βρίσκεται η έδρα της καθολικής αρχιεπισκοπής Νάξου – Τήνου και η μητρόπολη της καθολικής εκκλησίας Τήνου.
Ανάμεσα στη Στενή και στα Δυό Χωριά βρίσκεται το γυναικείο μοναστήρι του Κεχροβουνίου που χρονολογείται από τους πρώτους βυζαντινούς χρόνους.
Στην καρδιά του νησιού, 3 χιλιόμετρα από τη Στενή, στο Ξώμπουργο , σώζονται απομεινάρια βενετσιάνικου κάστρου που χτίστηκε από τους κατακτητές τον 13ο π.Χ. αιώνα.
Στο κέντρο σχεδόν του νησιού είναι το κεφαλοχώρι της Κώμης , περιτριγυρισμένο από πράσινο και στα βορειοδυτικά βρίσκεται η όμορφη Καλλονή με αξιόλογα παλιά σπίτια.
Ένας δρόμος που οδηγεί από την Κώμη προς τα βόρεια, καταλήγει στο διπλό κόλπο της Κολυμπήθρας με την αμμουδερή παραλία. Η ΚΟΛΥΜΠΗΘΡΑ είναι μία από τις πιο γνωστές και πολυσύχναστες παραλίες του νησιού.
Κοντά στην Καλλονή, βρίσκονται τα γραφικά χωριά ΚΑΡΔΙΑΝΗ και ΥΣΤΕΡΝΙΑ , ενώ βορειότερα ο Πύργος, πατρίδα του γνωστού γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά, του οποίου το σπίτι έχει μετατραπεί σε μικρό μουσείο με ενθύμια και έργα του. Στο χωριό επίσης λειτουργεί από το 1955 Σχολή Καλών Τεχνών.
Η Τήνος ανέδειξε σημαντικό αριθμό επώνυμων ζωγράφων και γλυπτών όπως ο Νικηφόρος Λύτρας , ο Λάζαρος Λαμέρας , ο Νικ. Γαΐτης και άλλοι πολλοί.
ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ – ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ
Στην Τήνο τα 2 θρησκεύματα του πληθυσμού της (ορθόδοξοι και καθολικοί) συνυπάρχουν ειρηνικά. Κοινό χαρακτηριστικό τους η βαθειά θρησκευτικότητα και η λατρεία τους προς την Παναγία. Αυτό φαίνεται από τον μεγάλο αριθμό εκκλησιών που διαθέτει το νησί (περίπου 1000 εκκλησίες και ξωκλήσια μαζί ).
Την ημέρα της γιορτής του Αγίου που είναι αφιερωμένη η κάθε εκκλησία, γίνεται λαμπρός εορτασμός και μεγάλο πανηγύρι, κυρίως στα χωριά. Εκεί την ημέρα της γιορτής της εκκλησίας του χωριού, τα σπίτια είναι ανοιχτά σε όλους – ντόπιους και μη – και τα τραπέζια γεμάτα με τοπικά εδέσματα.
Τα πρωτεία κρατούν το μεγάλο πανηγύρι της Μεγαλόχαρης στην πόλη της Τήνου στις 25 Μαρτίου και στις 15 Αυγούστου, το πανηγύρι της Παναγιάς της Βρυσιώτισσας (των καθολικών) στις 15 Αυγούστου και την πρώτη Κυριακή του Μαΐου.
ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ
Μην παραλείψετε να δοκιμάσετε τις γευστικές Τηνιακές πανδαισίες : λούζα, τηνιακό τυρί, πατατοκεφτέδες, σπιτικά λαζάνια, φρουτάλια, λιαστές ντομάτες, κοπανιστή, γλυκειά τυρόπιτα, ψαράκια, αμυγδαλωτά, μπεζέδες και φυσικά το ξακουστό θυμαρίσιο μέλι.
Η Τήνος είναι το τρίτο σε μέγεθος νησί των Κυκλάδων μετά τη Νάξο και την Άνδρο. Από την Άνδρο, που είναι η πιο κοντινή της, τη χωρίζει το στενό της Τήνου, με πλάτος λιγότερο από 1 ναυτικό μίλι.
Υπάγεται στις βόρειες Κυκλάδες και είναι σε όλη την υφήλιο γνωστή, ως «ιερό νησί της Μεγαλόχαρης». Έχει έκταση 195 τετραγωνικά χιλιόμετρα περίπου και συνολικό μήκος ακτών 114 χιλιόμετρα. Το έδαφός της είναι ημιορεινό με μικρές εύφορες κοιλάδες ανάμεσα στους λόφους. Το ψηλότερο βουνό της είναι ο Τσικνιάς με ύψος 726 μέτρα.
Έχει πολλά καταπράσινα μεσόγεια χωριά, τριγυρισμένα από κήπους, αμπέλια και ελαιώνες. Η Τήνος εκτός από τη φυσική ομορφιά της , έχει και μία μοναδική Κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική στα υπέροχα χωριά της .
Στην αρχαιότητα ήταν γνωστή ως Οφιούσα, γιατί όπως λέγεται υπήρχαν πολλά φίδια. Το όνομα Τήνος, πιθανόν οφείλεται στον πρώτο της οικιστή τον Τήνο, ή σε ρίζα της φοινικικής λέξης που σημαίνει φίδι. Το νησί είχε κατοικηθεί από την εποχή του χαλκού. Πρώτοι κάτοικοι, πιστεύεται ότι ήταν οι Φοίνικες.
Γύρω στα 1.000 π.Χ. κατοικήθηκε από Ίωνες, ενώ από τον 8ο π.Χ. έως τον 7ο π.Χ. αιώνα βρισκόταν υπό την κυριαρχία της Ερέτριας. Για την αρχαία Τήνο έγραψε ο Αινησίδημος τα Τηνιακά και ο Αριστοτέλης τα «Πολιτεία Τηνίων». Δυστυχώς όμως κανένα από τα έργα αυτά δεν έχει διασωθεί κανένα.
Το 1204 κατακτήθηκε από τους Βενετούς αδελφούς Ανδρέα και Ιερεμία Γκίζι, η δυναστεία των οποίων κυβέρνησε το νησί μέχρι το 1390 και το γαλούχησε στον καθολικισμό σε τέτοιο βαθμό , ώστε να ονομαστεί «Νησί του Πάπα»
Η Τήνος κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας, διέφερε πολύ σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα καθότι είχε αρκετές ελευθερίες και σημαντικά προνόμια σε θέματα θρησκείας, πολιτισμού και ενδυμασίας. Είχε επιτραπεί στους Τήνιους να φορούν την τοπική ενδυμασία τους και τους είχε επιτραπεί να χτίζουν εκκλησίες και σχολεία. Επίσης απαγορευόταν η προσέγγιση του Τουρκικού στόλου στο νησί, ενω η παρουσία των Τούρκων ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Τότε η Τήνος γνώρισε μεγάλη ακμή , καθώς είχε ουσιαστική αυτοδιοίκηση από 4 αιρετούς προεστούς που αποτελούσαν την ανώτατη πολιτική και διοικητική εξουσία της Τήνου. Χάρη στα προνόμια που απολάμβανε το νησί , εξελίχθηκε ως οικονομική πρωτεύουσα των Κυκλάδων.
Στις 20 Απριλίου 1821 κηρύχθηκε η επανάσταση στην Τήνο.
Η προσφορά της ήταν μεγάλη στον απελευθερωτικό αγώνα τόσο σε έμψυχο υλικό όσο και σε χρηματικές εισφορές.
Στα τέλη Ιανουαρίου 1823, βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας, πράγμα που θεωρήθηκε οιωνός σχετικά με την απελευθέρωση των Ελλήνων.
Στη νεότερη ιστορία και συγκεκριμμένα τον Αύγουστο του 1949 έγινε το άνανδρο χτύπημα του Ελληνικού πλοίου Έλλη από τορπίλη Ιταλικού υποβρυχίου. Η Έλλη τυλίχθηκε στις φλόγες και κατόπιν βυθίστηκε.